Nguyễn Văn Tuấn

Để ước tính số người mắc bệnh tiểu đường, cần phải làm nghiên cứu từ nông thông đến thành thị, và phải thử máu rất đắt tiền.  Nhưng chúng ta vẫn có thể ước tính con số người mắc bệnh qua những kết quả nghiên cứu của chúng tôi.

Nói một cách tổng quan, tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường tùy thuộc vào độ tuổi và nơi cư ngụ.  Người có độ tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh càng cao.  Người ở thành thị có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn người ở nông thôn.

Bởi vì tiểu đường (loại 2) thường hay thấy ở người trên 30 tuổi, cho nên chúng ta cần phải biết có bao nhiêu người trên 30 tuổi ở Việt Nam.  Tổng cục Thống kê tương đối hà tiện nên họ không công bố dân số theo từng độ tuổi cho chúng ta biết, nhưng tôi vẫn có thể tìm qua nguồn Bộ Y Tế và Bộ Giáo dục & Đào tạo.  Theo thống kê hiện hành, khoảng 38% dân số Việt Nam trên 30 tuổi.  Theo ước tính, dân số Việt Nam hiện nay là gần 87 triệu.  Như vậy, chúng ta có thể ước tính rằng có 33.1 triệu người trên 30 tuổi ở Việt Nam.

Nhưng phần lớn dân số Việt Nam sống ở nông thôn.  Theo thống kê thì khoảng 70% dân số ở vùng quê.  Do đó, có thể ước tính rằng trong số 33.1 triệu người trên 30 tuổi, có 23.1 triệu người ở vùng quê và 10 triệu ở đô thị.

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy trung bình 12% người thành thị (trên 30 tuổi) mắc bệnh tiểu đường.  Chưa biết tỉ lệ này ở nông thôn là bao nhiêu, nhưng nghiên cứu bên Thái Lan mà tôi có cộng tác thì tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường ở nông thôn Thái Lan là 7%.  Vậy, chúng ta có thể sử dụng 2 số này làm ước tính:

Số người mắc bệnh tiểu đường ở nông thôn: 23.14 triệu x 0.07 = 1.62 triệu

Số người mắc bệnh tiểu đường ở đô thị: 9.92 triệu x 0.12 = 1.19 triệu

Tổng số người mắc bệnh tiểu đường ở Việt Nam: 2.8 triệu

Như vậy, theo cách tính đơn giản này, Việt Nam hiện đang có 2.8 triệu người mắc bệnh tiểu đường.  Nhưng đây là con số “undiagnosed”, tức là số người mắc bệnh nhưng không biết mình mắc bệnh.  Theo nghiên cứu trước đây thì cứ 4 người mắc bệnh tiểu đường, có 3 người không biết mình mắc bệnh.  Do đó, từ đây, chúng ta có thể suy ra số người Việt hiện đang mắc bệnh tiểu đường là 3.7 triệu người (= 2.8 x 4/3).  Đó là một con số rất lớn.  Nếu xem là một “đại dịch” thì cũng không ngoa.

Châu Á đang trong thời kì bùng nổ bệnh tiểu đường.  Theo nhiều nghiên cứu gần đây, tỉ lệ người mắc bệnh tiểu đường ở các nước trong vùng Đông Nam Á đã gần bằng tỉ lệ ở các nước phương Tây.  Chẳng hạn như một nghiên cứu qui mô ở Kampuchea cho thấy 11% người dân (trên 25 tuổi) ở Kampong Cham mắc bệnh tiểu đường.  Một tỉ lệ tương tự cũng được ghi nhận ở Thái Lan (9.8%), Hồng Kông (9.7%), Singapore (9%), Mã Lai (11%), Hàn Quốc (11%).  Bởi vì châu Á là lục địa đông dân nhất thế giới, cho nên các tỉ lệ này cho thấy châu Á đang và sắp phải đương đầu với một “đại dịch tiểu đường”.   Thật vậy, theo dự báo của Tổ chức Y tế thế giới, đến năm 2025, trong số 300 triệu người trên thế giới mắc bệnh tiểu đường, phân nửa là người châu Á.  Do đó, châu Á được là “tâm điểm” của bệnh tiểu đường trên thế giới.

Có phóng viên hỏi tôi tại sao tiểu đường tăng nhanh trong thời gian qua.  Cũng là một câu hỏi khó trả lời, bởi vì tiểu đường là bệnh phức tạp và có nhiều nguyên nhân và yếu tố nguy cơ.  Riêng ở Việt Nam và Á châu nói chung, tôi nghiêng về giả thuyết lối sống hơn là gien hay các “yếu tố nội tại” khác như thrifty genotype.  Năm 1985, lượng chất béo trong bữa ăn hàng ngày của người Việt Nam chỉ 1.8 g/ngày, nhưng đến năm 2005, con số này là 6.8 g/ngày, tức tăng gần 4 lần.  Trong cùng thời gian lượng thịt đỏ cũng tăng từ 55 g/ngày lên 108 g/ngày (tăng 2 lần), nhưng lượng rau quả thì chỉ 200 g/ngày trong suốt 20 năm qua.  Cộng vào đó là sự xuất hiện của nhiều nhà hàng ăn liền mà bên này người ta hay gọi là Junk Food khắp nơi.  Ngoài ra, người dân càng ngày càng ít vận động (đi xe gắn máy, xe ôtô nhiều hơn xe đạp).  Gần 70% thanh niên Việt Nam hút thuốc lá.  Còn bia rượu và nhậu nhẹt thì tràn lan.  Nếu kinh nghiệm các nước đã phát triển cung cấp cho chúng ta bài học, thì tôi nghĩ chính sự thay đổi lối sống, thay đổi về thành phần bữa ăn, và quá trình “tây phương hóa” đó góp một phần vào tình trạng tăng bệnh tiểu đường như hiện nay.  Nói như vậy không có nghĩa là đổ thừa cho phương Tây, mà thủ phạm chẳng ai khác hơn là … chúng ta.  Phòng bệnh nằm trong tay chúng ta, nên không thể đổ thừa tất cả cho người khác được.

NVT

Một nhà hàng bán thức ăn nấu sẵn ở Thành phố Hồ Chí Minh. Hình của Hoang Dinh Nam, AFP.